Zabytkowe oblicze Ostrowa Wielkopolskiego tworzy w przeważającej większości architektura przełomu XIX i XX wieku. Zabytki z tego okresu prezentują formę interesującą i stylistycznie zróżnicowaną. W końcu XVIII wieku Ostrów był największym miastem regionu, posiadał około 300 domów, w tym 4 „masywne”, wszystkie kryte gontem. Jeden z takich murowanych domów zachował się przy ul. Kaliskiej 4. Najokazalszym zabytkiem XVIII-wiecznym jest dawny zbór ewangelicki, obecnie kościół pod wezwaniem Najświętszej Marii Królowej Polski. Wzniesiony został w 1778 roku. Osiemnastowieczny Ostrów posiadał ratusz (zaznaczony na planie z 1784 roku), wzniesiony z inicjatywy Bielińskiego. Był to budynek piętrowy, z wieżą i handlowym przyziemiem. Obecny powstał wg projektu J.H. Haeberlina, bliskiego współpracownika słynnego berlińskiego architekta K.F. Schinkla na zlecenie Antoniego Radziwiłła (1828).

		Kościół NMP Królowej Polski
		Ratusz

Zabytkowe oblicze Ostrowa tworzy w przeważającej większości architektura przełomu XIX i XX wieku. Ostrowskie zabytki z tego czasu prezentują formę interesującą i stylistycznie zróżnicowaną. Znajdują się tu przykłady stylu neoromańskiego, np. w architekturze kościoła św. Stanisława Biskupa (obecnie konkatedra), wzniesionego w latach 1905-1907 wg projektu Sylwestra Pajzderskiego i Rogera Sławskiego, tzw. „Rohbaustill”, charakteryzującego się nietynkowanymi elewacjami licowaymi cegłą klinkierową lub glazurowaną, który to w połączeniu z kostiumem francuskim dał interesującą architekturę budynku poczty przy ul. Kolejowej (z 1866 r.) neorenesansowego z całym repertuarem form tego stylu: m.in. pilastry, profilowane gzymsy, balkony tworzące nieraz dwukondygnacyjne konstrukcje żeliwne jak w kamienicy przy ul. Rynek 12. Przykłady neorenesansowych kamienic znajdują się przy ulicach: Wrocławskiej, Raszkowskiej, Kaliskiej.

		Kościół św. Stanisława Biskupa (obecnie konkatedra)
		Budynek poczty przy ul. Kolejowej (z 1866 r.)

W Ostrowie zachowały się też cenne zabytki witrażownictwa. Najstarszy jest zespół witraży dawnego Gimnazjum Męskiego z przedstawieniem Alegorii Pracy (Labor), Wiedzy (Scientia) i Sztuki (Ars Libera), powstały w II połowie lat 80. XIX w. we wrocławskiej pracowni Edwarda Franka, należącej wcześniej do słynnego Adolfa Seilera – twórcy witraża „Salwator Mundi”.

		Witraż I LO - alegoria Praca
		Witraż I LO - alegoria Sztuka
		Witraż I LO - alegora Wiedza

Z początku XX w. pochodzi zespół witraży w budynku Przepompowni Ścieków, którego ikonografia związana jest z miastem. Aulę dawnego Gimnazjum Żeńskiego zdobią secesyjne, pochodzące z przełomu I i II dekady XX w. witraże o motywach kwiatowo-roślinnych. Wysoki poziom artystyczny prezentuje neobarokowa elewacja gachu dawnej Kasy Pożyczkowej z końca XIX wieku przy pl. Rowińskiego. Ciekawym przykładem neobaroku jest też narożny dom przy zbiegu ulic Wrocławskiej i Wiosny Ludów, stanowiący interesujące zamknięcie wylotu ulicy Kolejowej. W pierwszej dekadzie XX wieku w elewacjach ostrowskich kamienic pojawia się często asymetria, niszowe balkony, trójboczne wykusze, miękka, falista linia, forma spłaszczonego łuku, co uwidacznia się np. w kamienicy narożnej przy zbiegu ulic Głogowskiej i Zamenhofa (1905). To widoczne wpływy secesji do architektury zarówno kamienic, jak też wolno stojących budynków willowych, które to stały się z początkiem XX wieku nowym tematem architektonicznym (willa przy ul. Raszkowskiej 47 z 1905 r., willa budowniczego Paula Kupke przy Sienkiewicza 2, Ewalda Neumanna przy ul. Kolejowej 4 (początek XX wieku) w stylu secesji berlińskiej z ciekawym rozwiązaniem przyziemia. Osobliwością stylistyczną zabytków Ostrowa jest synagoga wzniesiona w latach 1856-1860 na obrzeżu dawnej dzielnicy żydowskiej. Prezentuje cechy charakterystyczne dla świątyń żydowskich II połowy XIX wieku: połączenie stylu mauretańskiego z motywami renesansowymi. Wewnątrz znajdziemy przykład interesującej snycerki balkonów.

Synagoga

Architektura okresu 20-lecia międzywojennego jest w Ostrowie reprezentowana m.in. przez zabytkowe budynki fabryki Wagon 1920-24 wg projektu Bronisława Giedaczyńskiego, gmach Szkoły Powszechnej im. E. Estkowskiego (1925-26) projektu Franciszka Sterczyńskiego z ciekawą formą obłego ryzalitu środkowego, Bank Polski (obecnie Wielkopolski Bank Kredytowy) 1928-30 wg projektu warszawskiego architekta Stanisława Filasiewicza o formach kubicznych, niemal pozbawionych dekoracji.

Gmach Szkoły Powszechnej im. E. Estkowskiego (1925-26) - obecnie Gimnazjum nr 1

Miasto popiera działania inwestorskie na rzecz odrestaurowywania elewacji zabytkowych kamienic zgodnie z ich historyczną substancją poprzez organizowany w cyklu dwuletnim konkurs konserwatorski „W granicach stylu”.

autor - Ewa Janiszewska
zdjęcia udostępnił: Cezary Janiszewski